«Эвитстрой» эбин тапканбы

DSC01513DSC01509DSC01510Кыргыз  Републикасынын өкмөтүнүн Нарын облусундагы ыйгарым укуктуу өкүлү Аманбай  Кайыпов  Кочкор районундагы  Исаккеев айылындагы С. Исмаилов атындагы орто мектебинде болуп билим берүүнүн сапаты, мектептеги  жайкы  оңдоо  иштери жана  кышка даярдыктар менен  таанышып чыкты. Мектепте ремонт иштери жүрүп, тегереги таза иреттүү  бардык   экенин көргөндө мектептин  директору  Эшмукамбет  Кадыркуловго  ыраазычылык билдирди. Ал эми Нинакан Жүндүбаева атындагы  Кара-Коо мектеп-гимназиясына   капиталдык оңдоо үчүн Жер-Үйдүн эсебинен 16 миллион сом каралган.  Мектептин директору Өмүрбек Бейшенбаев:  — Мектептин ремонтун “Эвитстрой” жоопкерчилиги чектелген  ишканасы он бир миллион сомго жасап беребиз деп тендерде утуп алган. Мектепти жарым-жартылай оңдоп, “бөлүнгөн акчаны иштетип бүттүк” деп кетип калган. Мектептин мурдагы эшик терезелерин жүктөп алып кетээрде аким Нурлан Керимкуловдун аракети менен алып калдык”-деп түшүндүрдү. Мектептин жарымы капиталдык ремонттон өтсө да, жарымынын сырты шыбалбай турат. Бул көйгөй боюнча Билим берүү жана илим министрлигинин алдындагы курулуш департементине билдирилген. Биок, жыйынтык чыккан эмес.   Облус жетекчиси  Аманбай Кайыпов бул ишти тыкыр текшерип чыгууну облустук башкы куруучуга телефон аркылуу тапшырды. Эми райондук бийлик менен бирге, облустук капиталдык курулуш башкармалыгы биргеликте мектептин капиталдык ремонтуна жумшалган каражатты эсептеп чыкмакчы. Райондун акими Нурлан Керимкулов  -“Керек болсо  атайын комиссия түзүп кошуп беребиз”- деген оюн билдирди.

Үркүн, үркүн…

1916-жылы  жайдын толуп турган убагында    Кара-Кол-Нарын  уездинин управители, Каракол казак-орус аскеринин полковниги  Иванов Иннокентий Иванович  өзүнө караштуу болуштарды, бийлерди аттуу баштууларды чакыртат.  Чакырыкка Борукчу, Чыгыш Жети-Өгүз, Батыш Жети-Өгүз, Заакин, Кеңсуу, Аксуу, Күрмөнтү, Семизбел,  Тоң, Бакачы, Курткамерген, Түргөн, Улахол, Долоноту, Чоң Аксуу, Чоңөрүктү,  Кудургу болуштуктарынын болуштары,  бийлери  жана Сарт калмактардын   старчындары   барышты.   Караколдогу  казыналык  бактын ичине стол үстүнө  сый тамактарды жайнатып койгон экен. Негизинен  Иванов берешен адам эле. Болуш ,бийлер жайланышып  олтуруп:      –«Акбаш үйөз эмнеге чакырыптыр?» -дешип, бир биринен сурап биле албай олтурганда, оёз  жанына тилмечи Касымбай Телгараевди ээрчитип келип жайланып олтурду. Дасторкон  үстүндө  Иванов  олтургандарды сыдыра тиктеп, сөз  баштады:

— Урматтуу Эл башчылары! Силерге акылдашчу кеп болуп калды.Силер да биз да  падышанын букарасыбыз. Мына Падыша  өкмөтүнүн башына оор иш түштү. 1914-жылдан бери герман менен согушуп, душман катуу келетат. Бир жагынан Оруссияда урушка жарактуу 19-50 чейинкилер аскерге кетип,  дыйкандардын эгини орулбай талаада жатат. Кыргыз да Россиянын букарасы болгондуктан аргасыздан аскер алууга туура келүүдө. Туура, Кыргыздар курал кармаганды, аскер ишин биле бербейт. Алар окоп казганга жардам берет. Ушул тууралуу акылдашууга чакырдым- деп сөзүн бүтүрдү.  Кыргыз жакшылары үн сөзсүз олтуруп калышты. Кээси камчысын  кармалап жер тиктешти.   Иннокентий  Иванов жооп  күттү.                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   . -Ии. Илгертеден айтылган  «Кыргыздын кылтыймасы»  деген чын экен го?-деп ойлогон Оёз кайтадан: — « Эл башчылары» эмнеге унчукпайсыңар. Же нааразы болуп турасыңарбы?-деп ордунан туруп, Падышанын 1916-жылдын 25-июнундагы Түркстандын элдеринен аскердик курактагы 19-43 кө чейинки эркектерди согуштук коргонуу жумуштарына алуу жөнүндөгү  указы чыкканын, ага ылайык Жети-Суу областынан 43 миң кишини жөнөтүүгө милдетендирилгенин айтты. Олтургандардын үрөйү  учту. Кандай жооп айтаарды билишпеди. ..   Бир маалда  болуштардын  ичинен Алматай уулу Сагаалы  деген жаш жигит:  «Урматтуу таксыр! Биздин жооп айта албай турганыбыздын себеби бар. Азыр биз сизге аскер берели десек эл эмне дейт.Биз алды менен элге кеңешип, оор абалды түшүндүрөлү.  Элди көндүрүп анан жооп берели»-деди. Башын жерге салып жер чукуп олтурган болуш, бийлерге, старчындарга жан киргенсиди. Алгач Түргөн болушу Кыдыр Аке Байсариев, Семизбелдик жаш болуш Сагын Ниязбек уулу: — «Урматту оёз! Сагаалы мырза туура айтат. Биздин эл аскер кызматынан түшүнүгү  жок. Чатак чыгып кетиши мүмкүн , элди көндүрөлү»-дегенде баары бооздон:   –« Ооба, Сагаалы сөздүн чынын айтты. Эл эмне дээр экен»-деп  коштоп калышты.  Оёз: -«канча күндө жооп бересиңер?» дегенде Сагаалы болуш: «он беш күн күтүңүз»  деди. Иванов тезинен “эл менен макулдашкыла” деп жыйынды жаап болуштарды таратты…

Оёздон чыккан соң  Кара-Колдогу Нурсейиттин үйүндө  чогулушуп  өздөрүнчө  кеңеш курду. Торгой, Барскоон, Улахол, Жети-Өгъз, Семиз-Бел болуштары  Райымбек уулу  Баатыркан, Алматай уулу Сагаалы,  Байгазы, Кашымбек, Ниязбек уулу Сагын сыяктуу болуштар «Оруска  аскер бербейли, аскер жыйып оруска каршы уруш  ачалы»-дешти. Ал эми Түргөндүн болушу Кыдыр аке, Борукчу болушу  кадимки Ормон хандын небереси  Көкташ уулу Жапай , Касымбай тилмечтин атасы  Бугунун Торок уругунан Телгара болуш «орустун куралы күчтүү, сураганын берип тим калалы» деп чыгышты. Эки тарап келише албай тарап,тъп болушунан Райымбек уулу Баатыркан,  Тоң болушунан Алматай уулу Сагаалы  баштаган топ Нурсейиттин  үйүндө         калып  «солдатка бала бербейли, алдырган жерлерибизди кайра тартып алууга камыналык»  деп убаданы бек кылып », Чоң -Кеминге чабарман аркылуу алдыртан кат жөнөтүштү. Жыйындан соң баталашып түн жамынып тарап кетишти. Бирок, бул сырды арадан баканооз, айгак чыгып оёзго билдирип коёт.Кара-Кол уездинин начальниги көзү  сокур Иванов элдин дүрбөлөңүнөн чочугандыктан «кантээр экен» деп тынч күтүп турат.

Аңгыча Кара-Колдон Албан казагынын аксакалдары Жамаке, Узакты  Абабакир баатырды  оёз чакырып, алардан да аскерге адам сурайт.   Казактар ичтегисин ачык айткан калк болгондуктан  Оёзго :-« Атаңе налет какбас! Сендерге салдат бермеймиз. Сенин салдат алууга хакың  да жок!» деп каяша берет.  Аларды  камоого буйрук кылат.  Бир аз мурдарак эле элдин толкунун сезген Иванов Кара-Колдогу Тырап ажы дегендин  үйүн түрмөгө айландырган.  Ошол үйгө камалган үчөө терезеден  айгайлап:    — Уай Албан, кыргыз элим ай! Салдат бермеңер. Биз албан, Кыргыз үчүн  курбан болууга даярбыз. Көтөрүл, көтөрүл!” -деп  жатышты. Баягы эки албан казагынан чыккан Жамаке, Узак  деген баатырларды атып салыптыр деген кабар айылдан айылга желдей тарап “Кыдыр акеден башка бардык эл жакшыларын камайт экен” деп кооптонуу да кекенүү да күч алды.

Алматы казагы, Чүй, Нарын, Ысык-Көл, Кочкор, Талас  элдери, Жети-Суу  өңүрүндөгү  Кара-Кол, Пишпек, Дуулат, Олуя-Ата  уездерининдеги ар кыл элдин  өкүлдөрү  10-июлда Каркыра жармаңкесине жакын Каманкарагай деген жерде жыйын куруп « аскерге киши бербейбиз, колго курал алабыз, падыша бийлигине каршы аттанабыз» деген чечим кабыл алышты. Көлдөгү он беш болуштуктагы  он  миңдеген  кыргыздар анын ичинде  (Кочкор өрөөнүндөгү Семиз-Бел, Борукчу болуштуктары да болгон) кадимки саяк Алыбек баатырдын  тукуму  Баатыркан Райымбек уулун хан көтөрүштү. Баатырканга Түргөн болушу Кыдыр акеден,  Ивановтун тилмечи Касымбай Телгараевдин атасы Телгара болуштан башкасы кошулушкан. Бирок, Торок уругунан чыккан Телгара болушка баш ийбей  эли  көтөрүлүшкө  аралашкан. Баатыркан болуш Нарын, Ат-Башы, Кочкор, Жумгал менен байланыш түзүп, ал эл менен сүйлөшүүнү  Сагаалы болуш Алматай уулу менен Сагын болуш Ниязбек уулуна табыштаган. Кеминдеги Шабдандын балдары  менен сүйлөшүүнү  Курткамерген болушуМаксүткө,  Бакачынын болушу Талканбайга жүктөгөн. Элде:                            “Талканбай билди талааны,

Касымбай билди калааны.

Кыдыр бий билди Кыргызды,

Маанеке билди жылдызды” –деген ылакаб кеп бекер айтылбаган. Ал эми Жаркент уездинин казактары менен сүйлөшүүнү өз колуна алып, жан-жигити Жайыл уулу Теке баатыр менен Телгара болушка батышпай келген Тилекмат уулу Ногойбай баатырлар аркылуу  байланыш жасамак болот. Чүй боорунан көтөрүлүш чыкса Талканбай көлдүн күңгөйүндөгү орус кыштактарына өрт коймок. Өрттү көргөндө Тескей кыргыздары жапырт көтөрүлмөккө макулдашат. Эгерде     тоо арасындагы эл баштаса анда Сагаалы болуш Тескейдеги орус кыштактарына  өрт коймок. Аны  көргөн Күңгөйдөгү  жана   Көл башындагы эл көтөрүлмөк. Сагын болуш бул тууралуу  Кочкор тарапка эскертмек.

Август айынын башында Кара-Кол уездиндеги Ажы, Чыгыш-Жети -+Өгүз,  Жоон-Арык, Батыш-Жети- Өгүз,  Эсенкул, Кең-Суу, Күрмөнтү,  Курткамерген,  Семиз-Бел, Тоң, Түргөн, Түп,, Улакол, Чаш-Төбө  болуштуктары көтөрүлүштүн толкунуна тартылды.  9-августа Абайылда , Кочкор, Курманкожо,  Жумгал, Кара-Кече болуштугунан бир жарым миңдей кыргыз Жумгалдагы Казак-Орустардын Белоцарский станциясындагы Казак-Орустарды  алардын полициялык бөлүгүн талкалаган. Полициялык бөлүктүн жетекчиси менен төрт катчысын, волостун башкармаларын өлтүрүшкөн.  10-августа Ниязбек,  Борукчу, Жоон-Арык, Кочкор, Абайылда, Семиз-Бел  болуштуктарынан 5000  кол топтолуп Канат Ыбыке уулу, Дөөткул Шыгай уулу, Тезекбай Түлкү уулу, Сагын Ниязбек уулу жетекчилик кылып Кара-Коого ( Столыпинге) кол салып, ал жердеги орус келгиндерине  кол салышкан. Кара-Коодогу орус аскерлерине ошо күнү  кечинде  Ат-Башы  учаскасынын начальниги 20 казак-орустары менен качып келип кошулуп, Столыпинди коргошкон. …

Сагын болуш Кочкор өңүрүндөгү  Кара-Күңгөй,  Кара-Шаар, Оттук, Агөлөңгө  чейин башкарган болуш. Ага жанаша жайгашкан Борукчу  болушу  Көкташ уулу Жапай  урушка кирбей тим турат. Бирок,  ал болуштуктун эли  Тезекбай Түлкү уулун хан көтөрүп  козголушка катышкан.

…Мына  ушундай кыл чайнаш учурунда  эл ичин ачкачылык  каптады. Кара-Күңгөйдөгү Арык тукумунун Саркалдак уругунан чыккан  Калмаакы уулу Ботокан “ элим азып кетти”  деп жылкы тийип келүү үчүн Казак талаасына  жөнөйт.  Ботокандын айылдан жөө жөнөмөй башынан адаты.  Буту жеткен жерге барып:  -“ Кудайы, конокмун” – деп,  конуп алат.  Эчен жолу жылкы тийген Ботокан:   -“ Элге каргышымдан алкышым көп болду, Кудайым бейишин аябас” – деп калчу экен. Анткенинин  жөнү бар.  Тийип келген жылкыны  элге таратып берип,  аларды эт менен камсыз кылып далай ыраазычылыгын алган. Бул жолу да жолдуу болуп казак талаасынан  бир үйүр жылкыны айдап келе жатканда кызыл күүгүмдө  жалгыз  атчан  кол салды.  Союлдар чака-чак  чабылды. Эки эр бир-бирин таанышпайт. Ботокан капылет кол салганды жыга чаап жолду уласам десе, тиги жылкыны тартып алып жолго түшсөм дейт. Экөө союлдарын өздөрүнө жуутпайт. Ошондо тиги баатырдан үн чыкты:  — “  Чабышканыңа карасам  жөө Ботокандайсың?”  — “Сен Теке баатыр болуп жүрбө”  Ошентип эки баатыр бир-бирин союлду чабуу ыгынан таанып, ошол жерде достошуп жылкыны экиге бөлүшүп коштошту.  Ала көз Кабаадан чыккан Теке баатыр мырзасы  Баатыркандын тапшырмасы менен келе жатып,  үйүр жылкыны көрүп олжолоп алууну ойлогон тура…

Алдына жыйырма чакты жылкыны салып, Боомго кире бергенде  туткундарды айдаган орус аскерлерине кезикти. Аскерлер Ботоканды да колго түшүрүп жөө айдап жөнөдү. Кандай жол менен кутулууну  ойлоп келет. Көк-Мойнокко жеткенде калың  чийге туш келишти. Аскерлердин арасындагы  татар тилмечке кайрылды:  -“ Сен  мусулманчылык кылбайсыңбы?”  — “Эмне кылып мусулманчылык кылайын”  — “ Мен бошонуп алайын”  — “Чоңгобу, кичинегеби?”-деп сурады тилмеч.  –“Чоңго олтурат элем”.  Татар тилмеч орустун  офицерине которуп берди. Ал колун бошотуруп алыс барба деп буюрду.  Ботокан чепкенди желбегей жамынып чийди мине олтурду. Солдат күтүп тажаганда  “ бол”  деп кыйкырды. Турбаганда офицер чаап сал деп белги берди.  Солдат кылыч шилтеп чепкенден башка эч нерсе жок экенин көрдү. Солдаттар чийди аралап ары –бери чапкылашып таппай  жолун улап жөнөштү…

Бая түзгө олтурумуш этип, чепкенди желбегей жамынып барып, чийди мине олтуруп  үстүнө жаап  орус аскерин жазгырган Ботокан Кара-Капчалды ашып, Бел-Тепшиге жетти. Келсе  аз үйлүү туугандары калып, калган эл  көчө качыптыр. Туугандары ыйлап :   – “Элдин баары орустун аскери келет деп кытайга качты. Данакан байдан унаа сурасак “кызыл май кыласыңар” деп жалгыз ат таштап көчүп  кетти” деп даттанышты.

– Кеткенине канча болду?

— Үч күн болуп калды.

Ботокан Данакан таштаган атты минип, көчтүн изине түштү. Эки күн дегенде кууп жетип, Данакан  байдын жыйырмадай жылкысын бөлүп  артка кайырды. Данакан Жаныш уулу  Семизбел болуштугундагы ири байлардан эле.  Анын жылкысы бүтүндөй жээрде, төөсү бир өңчөй ак,  койлору кызыл болгон. Анткен менен эркек уулу жок, Чокой, Камка деген эки кызы бар. Жок дегенде атым калсын  деп Кара-Күңгөй суусунун жээгине мечит өзүнө үч бөлмөлүү үй салдырган. Эл ичине таасири күч болуп  “ казы”  даражасына жеткен…

Данакан  байдан алып келген унааларга жүктөрүн жүктөгөн   үч-төрт түтүн “ Калмак-Ашууга” жете бергенде алыстан коюу чаң көрүндү. Ботокан бура тартып, жалгыз көздүү жез дүрбүсүн алып чыкты. Аркадан түшкөн  жазалоочу отрядды көргөндө:  -“ Эртерек ашууну ашпасак, бүт кырылабыз.Тездегиле!” –деп шаштырды. Канчалык тездеген менен ашуунун дал ортосуна жеткенде, аскерлер  ашуунун түбүнө жетти. Ашууну ашырбай жете тургандай.                                                       –“ Силерде канча мылтык бар?” – деп элге кайрылды.

–“Эки мылтык бар”

— “Анда ошол  мылтыктарды мага  ок-дарысы менен таштап, ашууну ашып, оң жакка салгыла. Ошол жерде туюк жер бар. Ал жерге жашынып мени үч күн күткүлө. Андан ашса мени издебей куран окуп коюп жолуңарды улагыла. Издейм десеңер аскерлер баарыңды кырып таштайт.” – деп ага туугандары менен коштошуп  жалгыз калат. Өзүндөгү менен үч мылтыкты үч жердеги ташка оңтойлоп жаткызып күтүп турат. Жакындаганда алдыңкы карагер атчан  солдатты мээлеп атты. Ал кулаганда экинчи мылтыкка жүгүрүп жетип  арткысын атты. Үчүнчү ташка жетип ортодогусун мээлеп маашаны басты.  Артка да, алдыга да  жыла албай  жол бөгөлдү.  Аскерлер аттан түшүп көп адам атып жатат деген ойдо туш келди ок чыгарды. Тоодо эликтей жүгүргөн Ботокан бирде бул таштан, анан экинчисине чуркап ок чыгарууда. Аскерлер төмөн жакта болгон үчүн даана ачык көрүнөт. Аткан ок да таамай тийип жатты. Жасалоочу отрядды аягына чейин кырып, алардын курал-жарагын, аттарын олжолоп көчтү кууп жетти. Үй бүлөсү ага-туугандары кубанып, талаага казан азып тамактанышты.  Андан ары жол жүрүп токойлуу жерге келгенде, Ботокан көчтү токойго киргизип “ биз кытайга барбай, ушул жерде оокат кылабыз” – деп үйлөрдү тиктирди.

Жаңы конуш аң уулаганга ылайыктуу жер болду. Ботокан  балдары менен ууга чыгып,аюу, карышкыр жана башка жандыктарды атып, алардын терилерин атка сылай артып, уулу Иманалыны  ээрчитип Турпанга барды.  Уйгур  байынын үйүнө түшүп:  -“ Сага аң терилери керек болсо, уулум  Иманалы жеткирип турат. Сен бизге  ун, май, чай, кийим-кече, ок-дары жана башка күнүмдүк оокаттарды берип турасың. Алыш-беришти уулум менен жүргүзөсүң” — сөзүнүн аягында “Эгер бир нерсе болсо, сени соо койбойм”- деп эскертүүнү унутпады. Ошентип алыш- бериш кылып кенен жашашты. Бир күнү Иманалы Турпанга барып ач жылаңач кемпирин ээрчиткен Данакан байды көрдү. Анын күтүрөгөн малын калмак черүүлөрү тартып алып, талаада калыптыр. Атасына Данаканды көргөнүн айтты. Ботокан кейип: — “ Аттиң дүйнө  бир кезде 500дөн ашык жылкысы, 100 дөй уй, миңден ашуун кой, 20 дан ашык төөсү бар, бир айылды казы болуп билип турган Данакан  минтип ач жылаңач калыптыр го?  Эмики барганыңда көрүп калсаң акча-тыйын берип кой. Тууганга кайрылбаса болбойт”- деди.   Иманалы кийин барганда Данаканды таппады. Көрсө кайран бай бир үйгө кирип салам айтса, олтургандар тоң мамиле кылып, төргө өт дебей, дасторкондун аягынан орун бошотот.  Ач экенине карабай алдыга келген ашка көңүл бурбай  сыртка чыгып кетип, кайыр сураганга намысы жол бербей бу дүйнөдөн, кемпири экөө тең өтүптүр.  Ботокан туугандары менен барып  Данакандын сөөгүн жашырып куран окутат.

Бир жыл тургандан соң  эл туулуп өскөн жерге агылды. Ач-Жылаңач элдин кырылгандан калганы туулган жерге кайтышты. Келсе  баягы Данакан байдын салдырган мечитти  орус солдаттары өрттөп салыптыр.

Майрамбек       ДЕРКЕНБАЕВ

 

Жаштар борбору ачылды

Жаштар мамлекеттин бүтүндүгү жана келечеги экени барыбызга белгилүү. Андыктан жаштардын иш  алып баруусуна көңүл бөлүнүш керек. Жакында  Кочкордогу Тазалык ишканасынын имаратында Кочкор айыл аймагынын жаштар борборунун ачылуу аземи болуп өттү.  Ага  Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн Нарын облусундагы ыйгарым укуктуу өкүлүнүн биринчи орун басары  Касен Азизов , Кочкор райондук мамлекеттик администрациясынын башчысы-аким Нурлан Керимкулов жана бир катар эл аралык уюмдардын өкүлдөрү катышып сөз сүйлөшүп, кызыл тасмасын кесишти. Жаштар борбору буга чейин ар кайсы имаратта баш калкалап келсе  Тазалык ишканасынын  жетекчиси Бегайым Сыдыкжановна төрт жылга акысыз бөлмө берген.  Негизинен эле Кочкор районунун жаштары кийинки мезгилде алгылыктуу иштерди жүргүзүүдө. Кочкор жаштар кеңеши коомдук бирикмеси 2014-жылы уюшулуп, аны Мирбек Асанбаев жетектеп келе жатат. Ошол жылдан баштап Германия эл аралык кызматташтык коомунун “Жаштар үчүн жаркын келечек”  долбооруна катышып, аталган уюмдун жаш лидерлик окуусунанан  жаштардын бир мүчөсү  окуп, сертификат алууга жетишет. Азыркы тапта Кочкор жаштар кеңешинин мүчөсү Самат Үркүнчиев “Жаштар үчүн жаркын келечек” долбоору менен иш жүргүзүүдө.  Жаштарды Германия эл аралык кызматташтык уюмунун “Жайзет” долбоору  өткөн жылы 220 миң сомдук оргтехника менен камсыздаган. Өткөн жылы Эмгек миграция жана жаштар министрлигинен да эмеректер берилген. Жаштардын уюмун Кочкор районунун жергиликтүү кещештеринин кошмо жыйынынын төрагасы Курткаев Таалайбек Исмаилович  колдоого алып  ноутбук алып берип,  борбордун имаратын оңдоого да каражат бөлүп берген.

Кочкор Жаштар  кеңеши уюму Республикалы деңгээлде өткөн Ош, Баткен облусундагы форумдарга катышып, бир катар стратегиялык  иш пландарды чогуу иштеп чыгышкан. Андан сырткары ЮНИСЕФ эл аралык уюмуна  пилоттук долбоор катары мүчө болууга жетишти. Бул уюмга  Ишенаалы Арабаевдин мектеп окуучулары долбоор жазып, 30 миң сом өлчөмүндөгү  акча каражатына жөө туризмди өнүктүрүү үчүн палаткаларга ээ болушту.  Жаңы ачылып жаткан жаштар борборун ачууга  Имарат строй курулуш компаниясынын директору Бейшенбек  Иманалиев,  “Замандаш”  ассоцациясынын башчысы Майрамбек Жапановдор демөөрчүлүк кылышкан. Анын ачылуу аземинде Бишкек шаарында жашаган Кочкор коому тарабынан “ксеро”  берилип аны райондун акими Нурлан Керимкулов тапшырды.  Жаштар кеңеши коомдук бирикмесинин жетекчиси Мирбек Асанбай уулунун айтымында жаштар мындан ары Кочкор айылындагы  сейил бакты реконстукциялоо үчүн аракет кылып, эл аралык фонддор менен иш алып бармакчы. Ошону менен бирге жаштар борборунда замандын талабына керектүү компьютердик программаларды окутуу иштери жүргүзүлөт. Жаштар борборунун ачылуу аземине келген мамлекеттик  жана коомдук уюмдар мындан ары кызматташып турушаарын билдирип кайтышты…

Эл өкүлү Кочкорго келди

Жогорку Кеңештин  СДПК фракциясынын депутаты Строкова Евгения Григорьевна Кочкор районуна  келип, бир катар мектептерде болду. Депутат менен кошо Бишкек шаарындагы СДПК нын өкүлү Таалайкүл Табышова, депутаттын жардамчысы Бакыт Бийназаров келип, Кочкор райондук мамлекеттик администрациясынын Аппарат жетекчиси Кайрат Асанов коштоп жүрдү.  Евгения  өзүн тааныштырганда  Жогорку Кеңеште  « Билим берүү» боюнча комитетти  жетектеп келетканын, кесиби боюнча карапайым мугалим болгондугун  айтты.

Алгач  Капар Кыдыралиев атындагы орто мектебинде  болуп  орус тилдүү башталгыч класстардын сабагына катышып, (сабак берүүнү сагынганбы) окуучуларга сабак берди. Мектеп жамаатынан билим берүүдөгү орун алган көйгөйлөр тууралуу сурады. Аталган мектептин директору Бекбосун Шакирбеков менен алдыңкы окуучуларды Жогорку кеңешке саякатка алып баруу боюнча макулдашышты. Жакында Капар Кыдыралиев атындагы орто мектебинин 9-11-класстарынын 16 окуучу эки мугалимдин коштоосу менен Жогорку Кеңештин иши менен таанышып келмекчи.

Кара-Күңгөй айылындагы Аблес уулу Алайдар атындагы орто мектебине барганда нан, май менен тосуп алганы эл өкүлүн ыраазы кылды. Депутатты Кош-Дөбө айылынын өкмөт башчысы Темирболот Абыкеев,Айылдык Кеңештин төрагасы Алымбек Байташов, айылдык кеңештин депутаттары, СДПК партиясынын мүчөлөрү тосуп алышты. Мектеп жамааты менен жолугушууда мугалимдер мектепте окуу китептери жетишсиз экендигин  билдиришти.  Евгения Строкова « Ата-Энелер комитетинин» иштерине кызыкты. Ата-энелер комитети жана Камкордук тобу боюнча мыйзам иштелип жаткандыгын, эгер кабыл алынса  коомдук  уюм болуп эсептелип, мектепке акча каражатын издөөгө жол ачылаарын айтты.

Евгения Григорьевна Строкова мектептин базасы менен да таанышып чыкты. Айыл тургундары “ Мектеп 2006-жылы жер титирөөдө салынганын, “Ак-Жар” мектеби сыяктуу эле коркунучта экендигин, жакшы каралгандыктан турганын”  айтканда, эл өкүлү                         “Мектептин ички жасалгалары жаккандыгын, бирок сырткы корпусу Кыргызстандын шартына туура эмес салынганын”   кыйытты. Ошону менен бирге мектепти жакшы карап келе жаткан мектеп администрациясына ыраазычылык билдирди.

Эл  өкүлүнө  Кош-Дөбө  айыл аймагынын башчысы Темирболот Абыкеев жана  Кош-Дөбө айылдык кеңешинин депутатары балдар бакчасын курууга жардам берүү  өтүнүчүн айтышты.  Балдар бакчасынын ордун барып көрүп,  курула турган ишканалардын тизмесине киргизүүгө   аракет кылаарын, эгер кирбей кала турган болсо, инвесторлорду табышууга жардам берээрин убада кылды. Евгения Григорьевна Строкова Ак-Жар айылында да болуп, жащы салынган “Ак-Жар”  мектебинин ахыбалы менен таанышып, мектептин директору Жумгалбек Көчөкбаевке мындан ары да кызматташып тураарын  айтты. Андан соң  Шамшы айылындагы курулуп жаткан мектептин иши менен таанышты. Эл өкүлү  райондук “Эмгек Туусу” газетасынын редакциясында да болуп, редакциянын имаратынын кандай жол менен менчикке чыгып кеткенине кызыкты…              100_8399100_8415

100_8434

Аким шайланды

206305_gDSC_005315-мартта Кочкор райондук мамлекеттик  администрациясынын жыйындар залында Кочкор районунун жергиликтүү кеңештеринин кошмо жыйыны өтүп, анда   райондун  акимин  шайлоо маселеси каралды. Олтурумга Кыргыз Республикасынын өкмөтүнүн Нарын облусундагы ыйгарым укуктуу өкүлү Аманбай Кайыпов  катышып  Кочкор районунун акиминин кызмат ордуна   4 талапкер  сунуш алып келгендигин айтуу менен аларды кыскача тааныштырды. Талапкерлер  Акимдин милдетин аткаруучу Нурлан Керимкулов Бейшенбекович, Кочкор райондук мамлекеттик статистика бөлүмүнүн башчысы Жакшылык Замирбек уулу, Мурунку райондук эмгек, миграция жана жаштар бөлүмүнүн башчысы Нурлан Эшмукамбет уулу,  Семиз-Бел айыл аймагындагы жергиликтүү кеңештин депутаты Бурканбек Акишовго өздөрүн тааныштыруу сөзү берилгенде  Замирбек уулу Жакшылык менен Нурлан Эшмукамбет уулу өз талапкерлигин алышкандыгын билдиришти.  Шайлоого жергиликтүү кеңештеги 151 депуттатын 140  катышып, 11 эл өкүлү келген жок. Добуш берүүнүн жыйынтыгында мурунку акимдин биринчи орун басары болуп эмгектенген Нурлан Керимкулов 83 добуш менен алдыга озуп чыкты. Алэми  экинчи талапкер — Бурканбек Акишовду 57 депутат добуш беришти. Кыргыз Республикасынын өкмөтүнүн Нарын облусундагы ыйгарым укуктуу өкүлү Аманбай Кайыпов жеңип чыккан Нурлан Керимкуловдун ишине ак жол каалап, Өкмөттүн буйругу чыккандан кийин акимдик милдетин аткарууга киришерин билдирди.

Аялзатка таазим

Кочкор райондук мамлекеттик администрациясынын жыйындар залында  8-март аялдардын эл аралык күнүнө карата  “Таазим сага аялзат”  аттуу иш чара өттү. Ага районубуздагы  ардагер айымдар, мекеме ишканаларда иштеген аял жолдоштор катышышты. Иү чараны  акимдин орун басары Элмира Садыкова ачып, Райондун акиминин  милдетин аткаруучу Нурлан Керимкулов , соц коргоо башкармалыгынын жетекчиси Баатырбек Абдымамытов,Кочкор айыл өкмөтүнүн башчысы Мирлан Исраилов ,  Ж. Тойгомбаев атындагы №15 окуу жайдын директору Үсөн Карамакеев аялзатарына куттуктоо сөздөрүн айтышты.Аялдарга өнөрпоздор ыр арнашып, көркөм наар тартуулашты. Андан соң  акимчилик менен Кочкор айыл өкмөтүнүн белектери берилди. Жер-жерлердеги аялдар кеңешинин төрайымдарына акимчиликтин Ардак грамоталары тапшырылды.  Эске салсак 1910- жылы Социалистер жана Феминистер Копенгаген шаарында экинчи эл аралык конференциясында Клара Цеткин 8-мартты  аялдардын эл аралык майрамы деп белгилөөнү сунуштап, ага катышкан аялдарды тең  укуктуулук үчүн күрөшүүгө чакырган . Бул чакырыкты 17 өлкөдөн келген  аял делегаттар колдошкон. Ал эми Россияда  аялдар күнү  1913-жылдан баштап белгиленсе, Кыргызстанда 1925-жылдан бери белгилеп келе жатат.

 

 

Ормон хандын атында орден керек

Жакында Кош-Дөбө  айылдык кеңешинин  депутаттары кезектеги сессиясында каранын ханы Ормон Ниязбек уулунун наамында орден чыгаруу жана кочкор кыштагынын бир көчөсүнө  ысмын  ыйгаруу сунушу каралды. Аталган маселени айылдык кеңештин “Экономика, финансы, бюджет, салык жана мунципалдык менчик боюнча туруктуу комиссиянын төрагасы  Майрамбек Деркенбаев көтөрдү. Айылдык депутат: -“Россия федарациясында ( СССРдин учурунан бери) орустун  полковедецтери Суворов, Нахимов, Александр Невский,  Кутузов, Ушаков дордун ысымында  аскердик ордендер бар”  Андан сырткары  Жеңиш, Жуков сыяктуу көптөгөн   орден, медалдарын санасак болот. Кыргыз респуликасында  Акшумкар, Манас  ордендеринен күч түзүмдөрүндө  «Эрдик» медалынан башка төш белги жок экен. Андыктан согуштук тактикасы ( Ормон опузасы) менен айырмаланган  хан Ормондун, кытай менен кокон баскынчыларын талкалаган Тайлак баатырдын атында аскердик орден чыгарууга неге болбосун – деген пикирин билдирди.  Бул сунушту Кош-Дөбө  айылдык кеңешинин  депутаттары , Кош –Дөбө айыл өкмөтүнүн башчысы Темирболот Абыкеев да колдоого алаарын билдиришти. Айылдык кеңештин төрагасы Алымбек Байташов  Ормон хандын ысмын Кочкордун бир көчөсүнө берүү керек деген сунуш менен чыкты. Айылдык кеңештин сессиясы эки сунушту тең жактырып маселени Кочкор райондук жергиликтүү кеңештердин  кошмо жыйынына коюу чечимине келишти.  Эгер кошмо жыйында  аталган маселе колдоого алынса Жогорку кеңешке жиберилмекчи.

                       100_6908  

Жапаров топ ойнотту

Кочкор райондук ички иштер бөлүмүнүн жаш өспүрүмдөр менен иштөө инспекциясы мектептер арасында көптөгөн демилгелүү иштерди аткарып келе жатат. Жакында « волейбол оюнунун максатуулугун жогорулатуу, өспүрүмдөр баңги затка каршы, мектептер арасында ден соолукту чыңдоо,өспүрүмдөрдүн чеберчилигин жогорулатуу жана диний экстремизмге –терроризмге каршы» аталыштагы мелдеш уюштуруп, ага райондун аймагындагы жалпы 33 мектептердин балдар жана кыздар командалары катышышты. Мелдешти өткөрүү үчүн райондук ички иштер бөлүмү жана райондук балдар, өспүрүмдөр спорт мектебинин жетекчилери тарабынан иш тартиби бекитилип, ага ылайык жалпы мектептердин жайгашуусуна ылайык төрт зоннага бөлүнүп ойношту. Ал зоналардагы мелдештерде К.Мамбеталиев атындагы орто мектебинин балдар-кыздар командалары А. Мааткеримов атындагы орто мектебинин балдар командасы, У. Малтабаров атындагы орто мектебинин кыздар командасы, Ш.Абдылдаев атындагы орто мектебинин балдар, К. Мырзабеков атындагы орто мектебинен кыздар,Аблес уулу Алайдар атындагы орто мектебинин, И. Арабаев атындагы орто мектебинин балдар-кыздар командалары финалдык оюнга жолдомо алышкан.
Финалдык оюн Ишенаалы Арабаев атындагы орто мектебинин спорт залында өтүп ага райондук мамлекеттик администрациясынын башчысынын орун басары Элмира Садыкова, райондук ички иштер бөлүмүнүн Ардагерлер Кеңешинин төрагасынын орун басары Кубат Шаамурзаев, ардагер Эрмек Токсобаев,райондук ички иштер бөлүмүнүн башчысынын орун басары Улук Мамыров, жаш өспүрүмдөр менен иштөө инспекциясынын ага аймактык тескөөчүсү Марс Мурсалиевдин мектептердин директорлорунун катышуусунда ачылды. Зоналардан финалдык оюнга жолдомо алып келишкен командалардын кызуу таймашуусунун жыйынтыгында 1-орунду А. Мааткеримов атындагы орто мектебинин командасы (Эпкин айылы) алса 2-орунду Кара-Күңгөй айылынын Аблес уулу Алайдар атындагы орто мектебинин, 3-орунду К.Мырзабеков атындагы орто мектебинин балдар командалары ээлешти. Кыздар арасындагы командалары ортосунда таймашта И. Арабаев атындагы орто мектебинин кыздар командасы 1-орунга, К. Мырзабеков атындагы орто мектеби 2-орунду У. Малтабаров атындагы орто мектеби 3-орунду камсыз кылышты. Алдыңкы үч орунду алган командаларга Кочкор райондук ички иштер бөлүмү тарабынан кубок,диплом, баалуу сыйлыктар берилип оюндагы техникалык ыкмаларды көрсөткөндүгү үчүн 20 окуучуга грамоталар тапшырылды. Андан сырткары баардык оюндарда уюштуруучулук мене ниш алып баргандыгы үчүн спорт мектебинин администрациясынын кызматкерлери да ардак грамота менен акчалай сыйлыктарга ээ болушту. Оюнду уюштурууда Кочкор райондук ички иштер бөлүмүнүн жаш өспүрүмдөр менен иштөө бөлүмүнүн ага аймактык тескөөчүсү милициянын капитаны Мурсалиев Марс Султановичтин демилгеси менен уюшулуп, Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаты Акылбек Жапаров өз салымын кошуп, демөөрчүлүк кылды.Бирок депутат эмнегедир өзү келген жок…

Светтен чыккан чатак…

скачанные файлы

Кочкор районуна караштуу Кара-Суу айылында 5-февраль 2016-жылы Кочкор РЭТинин кызматкерлери электр энергиясына жеке карызы бар кардалардын үйлөрүн кыркуу иштерин жүргүзүшкөн. Айыл тургуну Анарбек Чортоевдикине барып, карызы бар экенин айтышкан. Чортоевдин декабрь- январь айына электрге карызы 991,95 сом болгон.
Айтымга караганда Анарбек Чортоев РЭС кызматкерлерине “үйдө жаш бала бар кыркпай эле койгула” десе болбой зымды кыркышкан. Ошол кездерде А. Чортоев жүрөгүн басып жыгылган. Кочкор РЭТинин кызматкерлери тез жардам чакырышкан. Бирок баары кеч болуп калган эле… Маркумдун уулу Кубанычбек: «Ошол күнү атам электриктерге мал базар күнү мал сатам деп колундагы күбөлүктү да көрсөтүптүр. Атамдын өтүнүчүнө такыр кулак салбаган электриктерге айласы кеткенде сата турган малымды деле алгыла, жарыкты өчүрбөгүлө деп суранганын атамдын жанында болгон коңшулар айтып жатышат. Бирок алар атамдын сөзүн укпай, зымды кесип салышкан- деген дооматын коюуда. Ал эми электриктер: прократурага өздөрүнүн түшүнүктөрүн жазып беришкенин, ал киши менен уруш-талаш болбогонун Кочкор РЭТи тарабынан бекитилген графиктин негизинде карызы барларга ажыратуу жүргүзүлгөнүн айтып, А.Чортоевдин өлүмү ошол учурга дал келип калганын айтышууда. Ал эми Чортоевдин балдары Атамдын жүрөк оорусунан жабыркап келген деген маалыматтары чындыкка дал келбейт. Мен келгенде атам жерде жатыптыр, колунда мал базарга берилген уруксат күбөлүгү бар экен. Биринчи жардамымды көргөздүм, бирок натыйжа бербеди Электриктер «карызыңарды төлөбөсөңөр ушундай болот» деп какшыктап кетишти», — деген пикирин билдирип ал интернет сайттарга жарыяланды.
РЭСтин өкүлчүлүгү 10-февралда маркумдун үйүнө барып куран окушкан. Эки тарап сүйлөшүүгө келе алышкан эмес. А.Чортоевдин жакындары РЭСтин кызматкерлерине өз талаптарын коюп, иштен жыйынтык чыкпаса Акыйкатчыга кайрылабыз дешсе, РЭС кызматкерлери «биз өз жумушубузду аткардык, бул жөн гана дал келүүчүлүк, биздин эч кандай тиешебиз жок. Мыйзамдуу чечишели” – деп кетишкен.. Маркумдун жакындары: Электриктер адилеттүү, калыс болушса алгач жарыкты өчүрүү туурасында абонентке эскертүү бериши керек. , Биз РЭСке өз талаптарыбызды коебуз. Абоненттин суранычын укпай, жарыкты кырккан электрик жумуштан кетсин, бизге келтирген моралдык зыянды төлөсүн, РЭСтин ишмердигин тиешелүү тараптар карап чыгып, кызматкеринин бул кылганы үчүн жетекчисине сөгүш берилсин. Биз азырынча укук коргоо органдарына кайрылган жокпуз. Бирок биздин талаптар аткарылбаса кайрылууга мажбур болобуз», — деген талабын коюшууда… Ага удаа эле Кош-Дөбө айыл аймагынын тургундары РЭСтин кызматкерлерине нааразы экендигин билдирген кабар “Turmush” басылмасынына жарыя көрдү. Бул чырдын аягы эмне менен бүтөөрү күмөн. ..
Ал эми Райондук электр тармактар ишканасы 1000 сом эмес, 10 миңдеген карызы барларды деле кыркып жүрөбүз. Светти кырккылганга инваркт болгон учур мурда катталган эмес. Биз мыйзамдуу иш кылдык деген жүйөөнү карманып турушат. РЭСтин учурда элде карызы 19 миллион 687 миңди түзөт экен…

Ардактуу Атуул наамы берилди

100_7868Жакында Кош-Дөбө айылдык кеңешинин сессиясы өтүп, анда Союз мезгилинде колхоздо эсепчи болуп эмгектенип, алгачкылардан болуп фермердик чарба түзгөн  Кенжебаев Орузбайга, өмүр бою чабан болуп эмгектенген  Осмонов Сабыркулга , Бишкек шаарындагы «Азат»  курулуш компаниясынын башкы  директорунун орун басары  Абдрахманов Асейинге, жеке ишкер  Байзаков Бакыт  сыяктуу инсандарга  айылдын «Ардактуу атуулу» наамдары берилди. Аталган инсандар айылдын социалдык – экономикалык өнүгүүсүнө өздөрүнүн жеке салымдарын кошуп келе жатышат. Кош-Дөбө айылынын “Ардактуу атуулу”  наамын алган Кенжебаев Орузбай 2008-2012-жылдары Кош-Дөбө айылдык кеңешинин төрагасы болуп иштеген.